उत्तर कोरिया र आत्म निर्भरताको लागी संघर्ष

0
410

उत्तर कोरियाको नाम आउने बित्तिकै हामीले दक्षिण कोरिया संगको तुलनामा एउटा गरिब, भोकमरीग्रस्त र लडाकु देशको छबि हाम्रो आगाडी आउछ। अझ त्यस माथि निरन्तर रुपमा पश्चमी संचार माध्यममा यो देश सम्बन्धि नकारात्मक खबरहरु मात्र आउछन्। त्यस्तै मध्येको एउटा खबर जो  उत्तर कोरिया बारे सधै जोडिएर आउछ त्यो हो  यो देशमा सन् १९९० को दसकको मध्यमा भएको भयङ्कर अनिकाल र भाेकमरीका कारण लाखौ मान्छेहरुको मृत्यु बारे। यो लेखमा उत्तर कोरियाले भोगेको त्यो कहालीलाग्दो समय र त्यस लाई उसले कसरि सामना गर्यो त्यस बारे केहि प्रकाश पार्ने प्रयास गरिनेछ।

सन् १९९० को दसकको सुरुवात संगै उत्तर कोरियामा ३ वटा घटनाहरु भए जसले त्यहाँ भयानक संकट ल्यायो। ति घटना मध्ये पहिलो थियो  सन् १९९१ मा सोभियत संघको बिघटन।  यसको प्रत्यक्ष  प्रभाव उत्तर कोरियाली अर्थतन्त्रमा पर्न गयो। जसको कारण यो देशको ८०%  बैदेशिक व्यापार ठप्प  भयो। त्यस्तै पेट्रोलियम पदार्थको लागि उत्तर कोरिया पूर्ण रुपमा सोभियत संघ माथि निर्भर थियो। पेट्रोलियम पदार्थको आयात पनि ७५% ले घट्यो। यसले यो देशलाई ठुलै आर्थिक संकटमा परिरहेको थियो। त्यसै बेला उत्तर कोरियामा संस्थापक नेता किम इल सुङ्ग को निधन १९९४ मा भयो।  यो दोश्रो घटना थियो।  उत्तर कोरियाका जनताले किम इल सुङ्ग बाहेक अरु कुनै नेता लाई देखेकै थिएनन्।  ४८ बर्ष देखी यो देशका शासक उनी थिए। उनलाई गुमाउनु कुनै परिवारले आफ्ना संरक्षक  गुमाए सरहको मनोबैज्ञानिक क्षति थियो। यसको लगत्तै तेस्रो ठुलो बिपत्ति उत्तर कोरियाले भोग्नु पर्यो।  सताब्दीमै एक चोटी पर्ने ठुलो पानी उत्तर कोरियामा सन् १९९५ र १९९७ मा पर्यो। यो बर्सातको तिब्रता यस्तो थियो कि ७ घण्टाको बिचमा ८७७ मिमि पानि परेको थियो। जसका कारण त्यहाँ धेरै ठुलो बाढी आयो र र त्यसले व्यापक भौतिक र आर्थिक क्षति पुर्यायो। सबै भन्दा ठुलो क्षति चाहि खेतियोग्य जमिन, जलबिधुत आयोजना, कोइला खानी र सिचाई र जमिनमुनि राखिएका खाद्यान्न भण्डारमा पुर्याएको थियो ।

उत्तर कोरियाको ८०% जमिन पहाडी भूभागले बनेको छ। त्यहाको २०% जमिन मात्र खेति योग्य छ।  जसमा छ महिना मात्र खेति गर्न सकिन्छ।  र बाकि ६ महिना चिसो र तुसारो परेर खेति गर्न सम्भव हुदैन।  जसको कारणले त्यहाँ १ बालि मात्र लगाउन मिल्छ। तसर्थ उत्तर कोरिया खाद्ध्यान्न उत्पादनमा आत्मनिर्भरता हासिल गर्नु साधारण अवस्थामा पनि सधै नै चुनौतिपूर्ण नै हुन्छ।  अझ यस्तो विषम परिस्थितिमा त झनै गार्हो हुने नै भयो। उत्तर कोरियामा खेति गर्नको लागि सिचाई बिधुत बाट संचालित पम्पिंग प्रणालीमा आधारित थियो।  यसको लागि निरन्तर बिधुतको प्रवाह चाहिन्छ। यसको लागि निरन्तर बिधुतको प्रवाह चाहिन्छ। तर बाढी र खडेरीले जलबिधुत उत्पादन केन्द्रहरुलाई बिगारिदिएको थियो। इन्धन बगेर सिचाई गर्ने पम्पहरु सचालन गर्न सकिदैन।  त्यस्तै बाढीको कारण उत्तर कोरियाका प्राय सबै कोइला खानीहरुमा पानी भरिएका थिए। पेट्रोलियम पदार्थ र बिजुली बेगर यी खानीहरु बाट पानी तानेर नफालुनजेल सम्म संचालन गर्न सकिदैन थियो। त्यस्तै कोइलाको उत्खनन बेगर खेति गर्नको लागि रासायनिक मल उत्पादन गर्न सकिदैन थियो। जसका कारण बर्सौ सम्म उत्तर कोरियाका खेतहरुमा कुनै कृषि उत्पादन हुन सकेन। यो समय लाई उत्तर कोरियनहरुले कठिन अभियान (Arduous March ) अभियानको रुपमा लिन्छन।  खानाको अभाबमा मानिसहरुले घास र रुखका बोक्राहरु समेत खाए। यो क्रममा लाखौ मानिसहरु मरे। बिदेश बाट खाद्यान्न सहायता त आयो तर त्यसले उत्तर कोरियाले भोगेको समस्याको दिर्घकालिन समाधान हुन सक्दैन थियो। यो समस्या समाधान उत्तर कोरियाले आफ्नै तरिकाले गर्न थाल्यो।  उत्तर कोरियाका नेता किम इल सुंगको एउटा प्रमुख सिद्धान्त छ जुछे, जसको अर्थ हुन्छ आत्मनिर्भरता। जुछेको वास्तविक अर्थ हुन्छ कसैले पनि आफ्नो समस्याको समाधान आफैले र  आफ्नो संसाधनमा आधारित भएर गर्नु पर्छ कुनै बिदेशी शक्तिमा निर्भर भएर होईन।

उत्तर कोरियाले फेरी आफ्नो कृषि ब्यबस्था लाई संचालन गर्नका लागी पहाडमा परेको पानि लाई कुलोहरु बनाएर बेशीमा रहेको खेत सम्म पुर्याउन गुरुत्वआकर्षण लाई प्रयोग गर्ने योजना बनाए।  उनीहरुले पहाडमा पानि संचय गर्ने जलाशयहरु बनाए र जसलाई  कृषि योग्य जमिन सम्म पुर्याउन कुलो, सुरुङ्ग र नहर जस्ता जलमार्गहरु बनाए। उत्तर कोरिया संग यी संरचना बनाउन चाहिने भारी मेसिनहरु ती क्षेत्रमा पुर्याउन र संचालन गर्न इन्धन पनि थिएन। उत्तर कोरिया ती सम्पूर्ण संरचनाहरु मानब श्रम शक्ति प्रयोग गरेर नै निर्माण गर्यो। हजारौ मानिसहरु यो काममा लागे।  यसरी त्यहाँ सरकारले सयौ किलोमिटर लामो सिचाई प्रणाली निर्माण बनायो। उत्तर कोरिया लाई पहिलेको रुपमा फर्किन १५ बर्ष जति लाग्यो। जसले गर्दा यो देश बल्ल खाध आत्मनिर्भरताको नजिक पुग्यो।

यो आर्थिक र खाद्य संकटको संगसंगै उत्तर कोरियाले सुरक्षा संकट पनि व्यहोरिरहेको थियो।  अमेरिका संग सन् १९९४ मा भएको आणविक मामिला सम्बन्धि सहमतिले कुनै गति लिन सकेको थिएन। आफ्नो सुरक्षा लाई भरपर्दो बनाउन तत्कालिन नेता किम जोङ्ग इल ले सेना लाई पहिलो प्राथमिकता (सोङ्गगुन) दिने नीति अघि सारे। यस नीति अन्तर्गत सेना र रक्षा मामिला लाई पहिलो प्राथमिकता दिईयो। उत्तर कोरियाले क्षेप्यास्त्रको निर्माण र परिक्षण गर्ने काम लाई तिब्रताका साथ् गर्न थाल्यो। सन् २००२ अमेरिकी राष्ट्रपति जर्ज डब्लु बुसले उत्तर कोरिया, इरान र इराक लाई शैतानको धुरी (axis of evil ) भनेर नामकरण गरेका थिए। अझ सन् २००३ मा अमेरिकाले इराक माथि हमला गरेर सद्दाम हुसेन लाई मारे पछि उत्तर कोरिया आफ्नो सुरक्षा प्रति सतर्क हुनु स्वभाभिक नै थियो। यसै क्रममा यो देशले सन् २००६ मा पहिलो एटम बमको परिक्षण गर्यो। अमेरिकी सरकारको धम्कि र नाकाबन्दीको बाबजुद पनि उत्तर कोरिया हतियार बिकाशको क्रममा तल्लिन रह्यो।  त्यस पछि सन् २०१७ सम्म मा ६ चोटी आणविक हतियारको परिक्षण गरिसकेको छ।  जसमा सन् २०१७ मा गरियो हाइड्रोजन बम समेत सामेल छ।  त्यस्तै त्यहि बर्ष उसले अमेरिका सम्म पुग्न सक्ने अन्तरमहाद्पीय ब्यालेसटिक क्षेप्यास्त्रको सफलता पुर्बक परिक्षण गर्यो।

र सन् २०१७ को डिसेम्बर ३१ मा उत्तर कोरियाली नेता किम जोङ्ग उनले घोसणा गरे उत्तर कोरियाले आणविक रक्षा क्षमता हासिल गरेको छ।  उत्तर कोरियाले रक्षा क्षेत्रमा हासिल गरेको क्षमताको विश्लेषण गर्दै रुसका रास्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले भनेका थिए – मलाई लाग्छ किम जोङ्ग उनले यो पटक निश्चित रुपमा जितेका छन्। उनले आफ्नो रणनीतिक कार्य संम्पन्न गरेका छन्। किम संग अब आणविक हतियार र १३,००० किलोमिटर सम्म मार हान्न सक्ने क्षेप्यास्त्र छ जुन बिश्वको कुनै पनि ठाउमा पुग्न सक्छ।

यो सामरिक क्षमता बिकाशको प्रभाव नाटकीय रुपमा उत्तर कोरियाको अमेरिका र चीन संगको सम्बन्धमा देखिन थाल्यो। सन् २०१८ मा अमेरीकाले ट्रंप-किम सिखर बार्ता हुने घोषणा गर्यो। यो घोषणाको प्रभाव उत्तर कोरियाको चीन संगको सम्बन्धमा पनि पर्यो।  किम जोङ्ग उन उत्तर कोरियाका नेता भए पछि ६ बर्ष सम्म पनि चीनको भ्रमणमा गएका थिएनन्।  जबकि उनका हजुरबुवा किम इल सुंग र बुवा किम जोङ्ग इल चीनको पटक पटक भ्रमणमा जान्थे। माओ त्से तुङ्ग पालामा चीन र उत्तर कोरियाको सम्बन्ध लाई ओठ र दातको रुपमा हेरिन्थियो। कोरियाली युद्धको क्रममा चीनले नै उत्तर कोरिया लाई आफ्ना लाखौ सैनिकको बलमा अमेरिकी सेना बाट बचाएको थियो। यस क्रममा लाखौ चिनिया सैनिकको मृत्य भएकाे थिया।  जस मध्ये माओ त्से तुङ्गका जेठा छोरा माओ अनाइंग पनि थिए।  तर किम जोङ्ग उनको पालामा चीन संगको सम्बन्ध धेरै हद सम्म चिसिएको थियो।  चीन उत्तर कोरियाको लगातारको मिसायल र आणविक परिक्षण बाट आजित हुन थालिसकेको थियो। र अमेरिकाले उत्तर कोरिया विरुद्ध नाकाबन्दी लगाउन राष्ट्र संघमा ल्याउने प्रस्ताव लाई समर्थन दिन थालेको थियो।  चीनका संचार माध्यममा उत्तर कोरिया र किम लाई आलोचना गरेका खबर छापिन थालेका थिए।  त्यस्तै उत्तर कोरियामा पनि चीन बिरुद्ध असन्तुस्टीपूर्ण खबरहरु छापिन थालेका थिए।  तर उत्तर कोरियाले चीन लाई बेवास्था गरि अमेरिका संग सम्बन्ध बढाउनु चीनका लाई लाजमर्दो अवस्था हुन्थियो।  तसर्थ चीनले किम जोङ्ग उन लाई ट्रंप संगको सिखर बार्ता अघि आफ्नो देश आउन निम्तायो।  त्यस यता किम र सी जिन्पिंग बीच ५ चोटी भेटघाट भैसकेको छ। चीनले नै किम जोङ्ग उन र अमेरिकी रास्ट्रपति ट्रंप बीच सिंगापुरमा हुने सिखर बार्ताको लागि आफ्ना प्रधानमन्त्रिले चड्ने जेट समेत उपलब्ध गराएको थियो।

किम जोङ्ग उन र ट्रंप बीच सिंगापुरमा सन् २०१८ जुन १२ का दिन शिखर बार्ता भयो। यो बार्ता उत्तर कोरियाको लागि यस कारण महत्वपुर्ण थियो कि बहाल वाला कुनै पनि अमेरिकी रास्ट्रपति संग कोरियाका नेताको पहिलो भेट थियो। उत्तर कोरियाली नेताहरुले बिगत लामो समय देखी अमेरिकी रास्ट्रपति संग सिधा बार्ता गर्ने चाहना राखेका थिए। तर यस प्रकारको शिखर बार्ता गर्न न त किम जोङ्ग उन का बुवा किम जोङ्ग इल न उनका हजुरबुवा नै सफल भएका थिए। सिंगापुर शिखर बार्ता पछि फेरी सन् २०१९ फेब्रुवरी २७-२८ मा भियतनामको राजधानी हनोईमा अर्को ट्रंप-किम भेटघाट भयो।  तर यो पूर्ण रुपमा असफल भयो।  त्यहि वर्ष फेरी जुन ३० मा यी दुई बीच कोरियाली सिमानामा भेटघाट भयो।  जस क्रममा अमेरिकी रास्ट्रपति ट्रंप उत्तर कोरियामा पाइला टेक्ने पहिलो बहालवाला अमेरिकी रास्ट्रपति बने।  भलै यसको सांकेतिक महत्व मात्र छ।  यी विभिन्न रक्षा सम्बन्धि उपलब्धि र शिखर बार्ताका बाबजुद पनि उत्तर कोरिया आर्थिक रुपमा बलियो हुन संघर्षरत छ।  उस माथि अमेरिकाले संयुत्त राष्ट्रसंघका विभिन्न प्रस्ताव मार्फत लागु गरेका नाकाबन्दीको थुप्रो छ।  उसले आयात गर्ने इन्धनमा ९० प्रतिसत सम्म रोक लगाईको छ र उसको प्रमुख निर्यात कोइलामाथि ९० प्रतिसत सम्म प्रतिबन्ध लगाईएको छ। तर यसको बाबजुद पनि उत्तर कोरिया दृढताका साथ् उभिएको छ।

उत्तर कोरियाको यो आत्मनिर्भताको कथा नेपालको लागि पनि उपयोगी हुन सक्छ।

फेसबुकबाट तपाईको प्रतिक्रिया